
Structurele borging van digitale ethiek
14/09/2026
Digitale transformatie en de inzet van data, algoritmes en AI bieden grote kansen voor de uitvoering en bedrijfsprocessen van DUO. Tegelijkertijd brengt dit risico’s met zich mee voor onze fundamentele rechten en publieke waarden, zoals autonomie, rechtvaardigheid en privacy. Om technologische innovatie en data op een verantwoorde manier vorm te geven en te voorkomen dat ethiek slechts een afvinklijstje wordt, is een proactieve en geïnstitutionaliseerde aanpak vereist. Daarom heeft DUO besloten om te beginnen met het oprichten van een gezaghebbende Ethische Commissie.
Wat doen wij?
Het doel van de opdracht is het opzetten en inrichten van een onafhankelijke en gezaghebbende ethische commissie voor DUO. Deze commissie gaat advies uitbrengen over ethische vraagstukken rondom digitalisering, waaronder de inzet van AI en algoritmes in bedrijfsprocessen en uitvoering. De focus ligt hierbij op kennisdeling en het borgen van een duurzame, zelfstandige werkwijze op digitale ethiek in de organisatie. Als beoogd resultaat is er bij afronding van de opdracht (eind 2026) een werkende ethische commissie met een voorzitter, leden, en secretaris.
Om te bereiken dat de ethische commissie goed geïntegreerd wordt in het werken van DUO, gebruiken we de volgende methodes:
- Landscaping: We brengen in een sessie het interne ecosysteem van DUO in kaart om aan te sluiten op de formele en informele structuren en werkwijzes binnen en buiten DUO. Landscaping is gebaseerd op de Systems Convening methodiek.
- Leren van andere organisaties: We proberen referentiebezoeken te plannen naar uitvoeringsorganisaties zoals het UWV, de SVB en de Belastingdienst (en mogelijk andere ethische commissies) om praktijkervaringen over digitaal ethisch werken op te halen en direct te verwerken in het ontwerp van de commissie voor DUO.
- Inrichten van de ethische commissie: Besluiten over vorm en governance van de ethische commissie. Er worden een longlist en een shortlist van kandidaten opgesteld, waarna sollicitatiegesprekken volgen. De leden worden formeel benoemd.
- Proefdraaien van de commissie: De commissie gaat proefdraaien met vraagarticulatie, vooronderzoek en advies geven. Hiervoor worden twee concrete ethische use-cases geselecteerd uit de organisatie. Er wordt een vast format bedacht voor de vraagarticulatie. De eerste (pilot) onderzoeken worden in samenwerking met DUO medewerkers uitgevoerd door de ethiek experts van The Green Land en door de commissieleden.
Waarom een ethische commissie?
Een ethische commissie zorgt ervoor dat ethische afwegingen duidelijk belegd worden in een organisatie. Organisaties moeten hierdoor structureel stilstaan bij de impact van data en technologie. Zo wordt ook het ethisch bewustzijn bij medewerkers bevordert. Daarnaast leert de organisatie niet alleen over het onderwerp digitale ethiek an sich, maar ook hoe ethische reflectie een vast onderdeel wordt van besluitvormingen, en welke structuur (beschrijven van processen, rollen, verantwoordelijkheden) en cultuur hiervoor nodig is.
Waarom wij?
Deze opdracht sluit aan bij onze missie om data en AI verantwoord in te zetten, met oog op mens, maatschappij en de natuur. Daarnaast hebben wij veel ervaring met het oprichten, begeleiden en borgen van ethische commissies (zoals bij IPO). En we besteden naast het oprichten van een commissie, ook veel aandacht aan de ontwikkeling van mens én organisatie. Het liefst willen wij namelijk dat na het project, het geleerde ook zelfstandig zonder ons kan worden uitgevoerd. Hierbij is het essentieel dat wij een goeie vertaalslag maken tussen ethiek en de praktijk.
Gerelateerde projecten
Dit project wordt uitgevoerd door:


