Inmiddels alweer drie weken geleden waren Frank en Jochem bij de 5e Open Data Summit georganiseerd door het Open Data Institute. In het prachtige Kings Place in het centrum van London mengden we ons tussen de developers, ethici, beleidsmakers, open data fanatici en vele andere geïnteresseerden van over de hele wereld.
Zwaargewichten sir Tim Berners-Lee (grondlegger van het world-wide-web) en sir Nigel Shadbolt (mede-oprichter van het Open Data Institute) openden het bal. In een ‘state of the union’ reflecteerden zij op het zware weer waarin big en open data zich na de schandalen met Cambridge Analytica en Facebook bevinden. Centraal thema van de conferentie: hoe data wél van waarde kan zijn en welken waardeN daarbij passen. Aan het eind van een lange dag met paneldiscussies, presentaties, workshops, een ‘unconference’ en de onvermijdelijke borrel stapten we met de volgende vijf lessen in de tas weer in de Eurostar-trein huiswaarts:
I – Waarde voor wie? Over vertrouwen en persoonlijke data
Belangrijke thema’s op de conferentie waren vertrouwen, ethiek en eerlijkheid in het omgaan met (persoonlijke) data en technologie. Vrij vertaald gaat het om “hoe ga je om met data” en “wat betekent dat voor het vertrouwen van anderen in jou”. Een aansprekende quote was “trust is giving control” – vertrouwen is het geven van controle, over processen waarin je betrokken bent en over data, voornamelijk over persoonlijke data. Het panel “Building trust in data and tech” was het er unaniem over eens dat het een slecht idee is om mensen de verantwoordelijkheid te geven over hun eigen persoonlijke data (in de vorm van officiële registraties). De meeste mensen zijn daar niet toe in staat, daar is juist een overheid voor (zie ook punt 2).
Catherine Miller van Doteveryone (https://doteveryone.org.uk/) hamerde erop dat de meeste bedrijven die aangeven goed om te gaan met data, het vooral goed voor zichzelf willen doen en niet voor de ander. Ze bouwen met de data ‘goede’ producten, maar de vraag blijft dus: goed voor wie? Catherine pleitte er daarom voor om “mensen de technologie te laten begrijpen en in plaats van alleen te gebruiken” omdat je dan betere en bewustere keuzes kunt maken van wat je wel en niet gebruikt, en wat de consequenties van het gebruik zijn. In dit kader werd ook veel de “data destination” genoemd: het moet transparant zijn waar en bij wie data die jij ergens achterlaat (in bijvoorbeeld een product) terechtkomt.
II – Privacy is een mensenrecht, behandel het ook zo
Bij het tweede panel “Designing for fairness” spatte de vonken ervan af. Ster van de show was Kit Collingwood die in rake bewoordingen de positie van de zwakkeren in de samenleving verdedigde. Het (onder het mom van “empowerment”) geven van eigenaarschap en verantwoordelijkheid over persoonlijke data aan deze gemarginaliseerde groepen en minderheden vindt zij “naive to the point of being abusive”– vrij vertaald naïef en grenzend aan mishandeling. Mensen zonder toegang tot internet, digibeten en vele andere groepen kunnen daar niet mee omgaan en zijn daarmee overgeleverd aan de grillen van bedrijven en overheden. Data zelf is onethisch en het gebruik ervan levert vaak negatieve consequenties op voor achtergestelde mensen in de maatschappij.
Regulering van datapraktijken is daarom nodig en de roep om een ‘moral framework’ voor de maatschappij in hoe je met mensen en data omgaat klonk luid in dit panel. Nora Ni Loideain, directeur van het Centrum voor Informatierecht- en Beleid, benoemde dat er grote lancunes bestaan in de wetgeving en regulering rondom data en technologie en dat nieuwe, wetgeving nodig is om de gaten op te vullen, zij het als toevoeging aan oude wetgeving, zij het als een nieuwe allesomvattende “Bill of Data Rights”.
Claire Melamed, CEO van het Global Partnership for Sustainable Development Data, vulde aan dat privacy een mensenrecht is en ook zo behandeld moet worden. Iedereen heeft recht op water, maar is daar niet zelf voor verantwoordelijk. Hetzelfde zou voor privacy moeten gelden: wel het recht erop, niet zelf verantwoordelijk. Dat is de overheid en om dat te bewerkstelligen zijn is er een infrastructuur (juridisch, technisch, organisatorisch) nodig die dat recht waarborgt. Die ontbreekt momenteel in de UK (en ook in Nederland).
“Brakes on a car are there to help you go fast – regulation can help speed up innovation instead of stifling it.” –
Martin Tisné, Luminate
III – We need skills! Vaardigheden bij overheden om de goede dingen te doen met data
Terugkerend thema bij verschillende panels en discussies was de roep om vaardigheden bij overheden. Vaardigheden om met data te werken, het te interpreteren en die data in te zetten om waarde te creëren. Vaardigheden zoals Kit Collingwood treffend stelde “to exploit the value of data and not let data exploit people”.
Thomas Kohut van UsCreates stelde in een sessie dat het essentieel is om ambtenaren bij lokale overheden in staat te stellen om goede dingen met data te doen. Dat betekent: ruimte geven om te experimenteren (individueel en in teams), vaardigheden in het omgaan met data en de vaardigheid om te focussen op uitkomsten en niet op oplossingen. Te vaak ziet hij dat er snel een sprong wordt gemaakt naar een digitale oplossing, iets technologisch en met data. Het is belangrijk eerst te definiëren wat je als uitkomst wil (betere dienstverlening, betere informatievoorziening o.i.d.) en dan een oplossing daarvoor te ontwerpen. Digital/data/technologie kan dan een rol spelen in de oplossing, maar als je op een andere manier een betere uitkomst krijgt, doe dat dan vooral. Dit gedachtegoed spreekt ons erg aan en komt overeen met onze gedachte dat in plaats van “technologie zoekt probleem” we juist toe moeten naar “probleem zoekt uitkomst/oplossing”. Dat klinkt simpel, maar is in de praktijk ontzettend moeilijk.
IV – Open data community in UK ook aanbod-gedreven en focus op randvoorwaarden
Het viel op dat de thema’s, sessies en gesprekken voornamelijk om het aanbod van open data, juridische en technische randvoorwaarden en ethische meta-vraagstukken draaiden. Niet verrassend, wel teleurstellend. Waar wij in ons werk bezig zijn met het daadwerkelijk inzetten van (open) data in maatschappelijke vraagstukken, hoopten we hier op aansprekende en lichtende voorbeelden te stuiten om mee naar huis te nemen. Dat viel enigszins tegen, ook omdat er voornamelijk dataspecialisten en developers aanwezig waren en weinig “translators”: mensen die de verbinding vormen tussen de techniek/data en de realiteit daarbuiten.
In een sessie over “redesigning public services” kwam dit duidelijk naar voren. Een aantal prachtige projecten werden belicht waarin data werd ingezet om woonproblematiek op te lossen en waarbij bewoners waren betrokken. Op zichzelf prima projecten, maar de terminologie en methodologie was erg IT-gericht: ze spraken van burgers als users, user-stories, het designen en testen van oplossingen. Met andere woorden, de overheidsorganisatie of het ingehuurde IT-bedrijf heeft een leuk idee, maakt een product en betrekt vervolgens bewoners in de testfase
In plaats van eerst naar buiten te gaan, te vragen en te kijken wat écht nodig is, en dat vervolgens vanuit je organisatie te gaan regelen (eventueel met het inzetten van data en technologie).
V – Data en poëzie sluiten elkaar niet uit!
Hoogtepunt van de summit waren de optredens van ‘datadichter’ Mr. Gee wiens drie gedichten over ‘closed’, ‘shared’ en ‘open’ data lieten zien dat data en kunst goed samen kunnen gaan. Kijk één van zijn gedichten hier: https://twitter.com/JGIBristol/status/1064834341132517377
“Is there more to me than just data?” – Mr. Gee
Focus lag niet op value for people
Ondanks het centrale thema “value”, alle stickers met “Make data serve the people” en de claim dat “data is only useful when it changes people’s lifes for the better” lag de focus opvallend veel op de (technologische) randvoorwaarden en de governance van data. Dit viel mede te verklaren doordat deelnemers aan de summit met name data- en datagerelateerde specialisten waren. Toch geeft het ook aan dat er nog voldoende werk te verzetten is om echte waarde te creëren door het inzetten van (open) data. Een uitdaging die we bij The Green Land komend jaar graag weer aan gaan!
Wil je meer weten over waarde creëren met open data, over de Open Data Summit of wil je gewoon een keer koffie drinken?
Neem contact op via jochem@thegreenland.eu
Geschreven door:

Jochem Van den Berg
Jochems fascinatie ligt bij de vraag achter de data-vraag. Hoe zijn mensen geholpen? Waar kan je waarde creëren door data, omgeving en vraag met elkaar te verbinden? Hoe doe je dit verantwoord? Jochem is open, nieuwsgierig en altijd in voor een gesprek.






