Kan je toezicht overlaten aan een algoritme? Welke ethische vragen kom hier bij kijken? Op maandag 4 april 2022 organiseerde provincie Overijssel op initiatief van Peter Oosterhof (beleidsontwikkelaar Openbaar Bestuur bij provincie Overijssel) een sessie begeleidingsethiek over de casus ‘Kwaliteit Openbaar Bestuur (KOB) Viewer’. Aan de workshop namen 12 deelnemers deel met Jolien Dirven (Project- en accountmanager Innovatie en Datalab bij provincie Overijssel) en Pauline Zwanikken (Data-Ethiek adviseur bij The Green Land) als moderatoren.

Begeleidingsethiek

Om maatschappelijke opgaven effectiever, sneller en efficiënter te realiseren, zetten overheden steeds vaker nieuwe technologie en data in. Het gebruik van deze technologie en data roept echter ook ethische vragen op. Vragen zoals: Waarvoor mag je data en technologie gebruiken? Kunnen we op algoritmes vertrouwen? Wat betekent het gebruik van dit soort technologie en data voor onze publieke waarden, organisatie en burgers? Om antwoord te vinden op deze vragen heeft ECP samen met prof. dr. ir. Peter-Paul Begeleidingsethiek ontwikkeld[1]. Het is een innovatieve methode die werkt vanuit de praktijk. Door middel van een constructief dialoog met verschillende betrokkenen over ethische en publieke waarden.

Aanpak Begeleidingsethiek ECP (2022)

Casus: KOB Viewer

Bestuur & Concernzaken bij provincie Overijssel bereidt bestuurders voor op gemeentebezoek onder andere in het kader van toezicht. Zij proberen hierbij informatie te duiden. Dit gebeurde voorheen door handmatig diverse bronnen langs te gaan om actuele informatie op te halen. Dit kostte erg veel tijd en dus is er gezocht naar een manier waarop dit efficiënter kan met behulp van een digitale tool. Vanuit deze behoefte is het experiment gestart met het ID-lab (intern) en Exocortex (extern). Hier is de KOB Viewer uit ontstaan. Het verzamelt openbare data uit verschillende databronnen per gemeente binnen de provincie Overijssel. De viewer geeft (realtime) inzicht in wat er speelt op bepaalde onderwerpen bij gemeenten binnen de provincie.

Vanuit ethische perspectief kwamen de volgende vragen naar boven over het gebruik van de KOB Viewer:

  • Hoe destilleer je de juiste informatie voor de KOB Viewer die behulpzaam kunnen zijn?
  • Welke kenmerken en criteria liggen eraan ten grondslag?
  • Is het onderscheid tussen de verschillende bronnen duidelijk in het systeem?
  • Wie hebben er toegang toe?
  • De dataverzameling in het systeem is nooit compleet en volledig, hoe ga je hiermee om?

In het gezamenlijk beantwoorden van die vragen doet de Aanpak begeleidingsethiek een voorzet. Hoe kun je de kracht van technologie op een verantwoorde manier inzetten om maatschappelijke opgaven te realiseren? De aanpak bestaat uit een workshop waarin verschillende betrokkenen een dialoog met elkaar voeren over de effecten van een technologische toepassing in een specifieke context en de waarden die daarbij belangrijk zijn. Om vervolgens gezamenlijk tot een aantal concrete handelingsopties te komen over hoe dat ethischer verantwoord kan.

De aanpak is niet gericht op de vraag of een technologie aanvaardbaar is, maar op de vraag hoe de interactie mens en technologie verantwoord te implementeren en te gebruiken is vanuit centrale waarden rondom die technologie.

De effecten, waarden en handelingsopties die uit de sessie met provincie Overijssel kwamen, zijn te lezen in het verslag. Zo is een ‘informatie overkill’ een voorbeeld van een negatief effect en ‘meer overzicht’ een voorbeeld van een positief effect van de KOB Viewer. Het verslag van deze begeleidingsethiek sessie is hier in te zien.

Wil je meer over de aanpak Begeleidingsethiek weten? Dit kan via de website Begeleidingsethiek.

Heb je vragen en/of opmerkingen, dan kun je contact opnemen met pauline@thegreenland.eu.


[1] https://ecp.nl/project/aanpak-begeleidingsethiek/

Geschreven door:

Pauline Zwanikken

Vanuit de opleidingen Bestuur- en Organisatiewetenschap en Publiek Management is Pauline gerold in de ethiek en data. Ze legt de verbinding tussen mens, data en technologie. Pauline is een nieuwsgierige doorzetter.

Deel dit!

Constructieve reflectie toe te voegen? Dat lezen we graag!