Frank heeft tientallen jaren ervaring op het gebied van digitale ethiek. Wat kunnen we van Frank leren? Wat waren zijn hoogtepunten? Wie zorgen voor problemen? Jonne heeft het Frank gevraagd.
Dit interview legt Frank’s eigen, al-dan-niet rebelse manier van werken bloot. De key take-away: gewoon doen!
Jonne: Hoe begon je bij The Green Land?


Frank: Ik kom uit de open data era. Voordat ik bij The Green Land kwam was ik open data steward bij het ministerie van Economische Zaken (EZ). Daar stimuleerde ik organisaties om organisaties om hun data open te stellen. Paul die deed hetzelfde, maar dan vanuit BZK. En Ton en Mark voor de Europese Unie. Zo kwamen we elkaar heel veel tegen.
Jonne: Jullie komen allemaal vanuit de open data, maar het werk van The Green Land richt zich vooral op Digitale Ethiek. Hoe is die transitie ontstaan?


Frank: Het was een organische ontwikkeling. Vanuit open data waren we al bezig met het verantwoord inzetten van data en AI, waardoor er steeds meer waarden kwamen kijken dan alleen ‘open’ en ‘transparant’.
Het lastige met Digitale Ethiek is dat het veel complexer is dan open data. Bij open data was de boodschap simpel: maak data beschikbaar. Digitale Ethiek gaat om meerdere en gelaagde waarden. Bijvoorbeeld, de Community of Practice voor open data bij EZ was veel makkelijker uit te leggen dan onze huidige Community of Practice in Digitale Ethiek van IBDS. Door de complexiteit van Digitale Ethiek is het lastiger om te vertellen wat je precies doet en waar je voor staat.
Jonne: Dus we willen te veel?


Frank: Ja, ik weet niet of we te veel willen, maar we willen wel veel.
Jonne: Hoe kunnen we Digitale Ethiek beter aanpakken?


Frank:Eigenlijk zou je een organisatie moeten inrichten op basis van persoonlijke waarden. In die persoonlijke waarden zit energie. Per waarde heb je dan een officer binnen de organisatie die daarop zit. Mijn persoonlijke waarde zit echt in openheid en transparantie. Dus voor The Green Land kun je mij daarop zetten. Emily zit bijvoorbeeld weer meer op duurzaamheid. En meerdere mensen in onze organisatie zitten ook op gelijkheid. Mensen sturen op hun persoonlijke waarden. Altijd. Dat is waar je energie zit, en het is altijd goed om je energie te volgen.
Jonne: We hebben tijdens een training in Systems Convening geleerd over ‘boundaries’: barrieres die je tegenhouden om iets of een missie in beweging te krijgen. Kan je een paar voorbeelden noemen waar jij boundaries hebt ervaren?


Frank: Boundaries zitten vooral in de politiek, bestuur en bij bazen, diegene die aan de macht zijn. Want iedereen is bang voor gezichtsverlies.
Jonne: Ben jij bang voor gezichtsverlies?


Frank: Nee
Jonne: Ik denk dat daar ook echt jouw kracht ligt. Je straat uit dat je je niet zo veel van anderen aan trekt. Dat is mooi.
Als je denkt aan de opdrachten die je de afgelopen jaren hebben gedaan, welke springt er voor jou uit?


Frank: Een mooi voorbeeld is de opdracht ‘Heel Flevoland Slimmer’ over bruggen en sluizen. In die opdracht zijn we met allerlei mensen die in de buurt van bruggen en sluizen wonen, waaronder ook boeren, in gesprek gegaan. De boeren vertelden hoe als de brug dicht is, ze heel ver moesten omrijden, wat hun veel geld kost. Uit deze gesprekken haalden we op dat ze graag een sms zouden willen ontvangen op het moment dat een sluis of een brug open gaat (toen was het nog de sms tijd). Deze gesprekken resulteerden in de ontwikkeling van een app waar mensen zich kunnen ‘abonneren’ op bepaalde sluizen en bruggen. Deze app wordt nog steeds gebruikt.
Jonne: Hoe zocht je die mensen op?


Frank: Gewoon aanbellen en dan het gesprek aangaan of gewoon buiten op straat. Het is echt veldwerk. Dat vindt ik het leukst: direct contact met belanghebbenden. De mensen vonden het ook heel leuk want ze kregen een luisterend oor en er wordt ook nog iets mee gedaan.
Je moet natuurlijk wel altijd zorgen dat er een nazorg is. Op het moment dat jij mensen spreekt en je haalt input bij ze op, moeten ze ook op de hoogte worden gehouden van wat er met die input gaat gebeuren.
Jonne: Hoe reageerden opdrachtgevers hierop? Want jullie hebben dit contact met belanghebbenden zelf geïnitieerd.


Frank: Flevoland vond het heel leuk, maar niet alle opdrachtgevers waardeerden deze aanpak. We hebben ook ervaren dat bestuurders onze conclusies van het veldwerk als ‘niet waar’ bestempelden. Soms botsten onze bevindingen uit het veld met de wensen van de bestuurders. Ons advies is dan ook: Als je de volgende keer met een project begint, ga dan eerst praten met mensen. Dat had deze bestuurders heel veel geld bespaard. Maar ze wilden niet worden tegengesproken of tegengehouden. En dat vind ik heel irritant.
Jonne: Wat is dit voor een democratie? Je wil input, van mensen en burgers. En vervolgens geven burgers hun input, is het niet wat ze willen horen, dus luisteren ze niet. Dat is geen democratie.


Frank: Nee inderdaad. De volgende keer moeten wij dan ook niet bij de pakken neer gaan zitten. Maar doorpakken. Nou niks moet, maar als je doorpakt, dan laat je zien: hé, dit vinden wij belangrijk. Het project kwam vooral vanuit het bestuur. Dus ik denk dat we met het bestuur in gesprek hadden moeten gaan en hun volledig bewust maken van wat een onzinnig project ze hebben bedacht. Dan krijg je toch ons constructief activisme waarin we zoeken naar manieren om verandering te bewerkstelligen.
Jonne: Zijn er nog andere werkervaringen die je graag wilt delen? Wat wil je meegeven aan anderen?


Frank: Ik werkte heel lang geleden bij het IBO, Instituut Bedrijfskundige Opleidingen. Bij het IBO waren allemaal docenten en ik moest daar ook een praatje doen. Maar ik was altijd erg onzeker en ook niet helemaal mezelf als ik voor een groep moest staan. Toen heb ik gewoon bedacht: ik wil voor een groep staan, dat heel goed kunnen en leuk vinden. Dus ik heb vervolgens elke aangelegenheid om voor de groep te staan aangepakt waardoor ik heb geleerd hoe leuk het is.
Het belangrijkste is, en dat geldt niet alleen voor mij, maar dat geldt voor iedereen, dat je je vrij voelt om de dingen te doen en te zeggen waar jij van denkt: hee, dit is cool. En daar je creativiteit op loslaat. Als je zelf enthousiast bent over wat je doet, dan zijn anderen daar vaak ook enthousiast over. Ik denk dus dat je vooral je plezier in je werk moet nastreven.
Je kunt het eigenlijk zien als een soort entertainment wat we doen bij The Green Land. Het is leuk als mensen zich vermaken. Dat je dingen doet en maakt waar mensen denken: wow, dat is cool.
Jonne: Laatste vraag, wat heeft jouw werk voor jou betekend?


Frank: Nou, ik denk vooral wat mijn werk voor mij betekent, is verbinding met mezelf en met anderen. Waar ik het meeste van geniet, is het werken met collega’s. Dat heeft me het meeste plezier gebracht. Die ervaring om samen met andere dingen te doen en af te stemmen en leuke originele dingen te doen. Dat heeft mij het meest gebracht.
Geschreven door:

Jonne Maas
Met een achtergrond in techniekfilosofie en een PhD in ethiek van AI analyseert Jonne de maatschappelijke implicaties van AI. Ze is met name geïnteresseerd in hoe stakeholder input moet worden vormgegeven voor een rechtvaardige ontwikkeling van AI.






